خشتِ‌ خام ۴۱ | سید کمال‌ حیدری و حسین‌ دهباشی | جراحی در تالارِ اندیشه؛ فقیهی که از مرز مشهورات گذشت

Video Description

گفتگو با سید کمال حیدری در مجموعه «خشت خام»، یکی از متفاوت‌ترین و فکری‌ترین تقابل‌های این برنامه است. برخلاف اکثر مهمانان که مردان سیاست یا امنیت هستند، اینجا با یک «مجتهد نواندیش» روبرو هستیم که از قلب حوزه‌ی علمیه قم و نجف، بنیان‌های سنتی تفکر دینی را به چالش می‌کشد. سید کمال حیدری (زادهٔ ۱۳۷۶ قمری) از مراجع تقلید شیعه است. او کوچک‌ترین فرزند سید باقر فرزند سید حسن فرزند سید عبدالله بود. پدرش از تجّار برجستهٔ پارچه محسوب می‌شد. خاندانش لقب حیدری را از جد بزرگ خود السیّد حیدر داشتند که نسبش به امام چهارم شیعیان علی بن الحسین منتهی می‌شد. خاندان او، دویست سال پیش از ولادتش از حیره به کربلا هجرت کرده بودند. سید کمال پنج برادر داشت که سه تن از آن‌ها به نام‌های صالح، فاضل و محمد توسط حکومت صدام در عراق اعدام شدند. در زمینه‌های اجتماعی و سیاسی نیز فعالیت‌هایی داشته‌است که منجر به تعقیبش از سوی عراق بعثی گردید و در نهایت مجبور به ترک وطن شده و در شهر قم مقیم شد. او تحصیلات حوزوی را از دوران نوجوانی در عراق شروع کرد و از استادانی مثل سید محمدباقر صدر، سید ابوالقاسم خویی، میرزا علی غروی و سید نصرالله مستنبط بهره برد و از همه بیشتر از روش علمی و شخصیت اجتماعی صدر تأثیر پذیرفت[۵] تا جایی که از وکلای شرعی وی در کربلا گشت. پس از کشته شدن سید محمدباقر صدر توسط حکومت بعث صدام، به قم مهاجرت کرد و از عالمانی چون جواد تبریزی و حسین وحید خراسانی در فقه و اصول، و عبدالله جوادی آملی و حسن‌زاده آملی در تفسیر و فلسفه و عرفان استفاده کرد. از این به بعد خود در جایگاه مدرس به تدریس همین دروس در دو مقطع سطح و خارج مبادرت ورزید. وی از مدرسان دروس خارج فقه، اصول، فلسفه، عرفان و تفسیر و عقاید در حوزهٔ علمیهٔ قم می‌باشد. او در حوزه‌های علمیه به‌عنوان یکی از نواندیشان دینی شناخته می‌شود و دیدگاه‌های او به‌ویژه دربارهٔ شکل‌گیری شیعه با انتقادهای تند بعضی از مراجع تقلید مواجه شده‌است. حیدری همانند سید روح‌الله خمینی دو عنصر زمان و مکان را در اجتهاد مؤثر می‌داند. او طی سخنانی تلویحاً، روش‌های اجتهادی متعارف مجتهدین کنونی شیعه را زیر سؤال برد و انتقاداتی نیز به استاد خود سید ابوالقاسم خویی کرده‌است و به باور او لعن‌های موجود در زیارت عاشورا سندیت ندارند. علاوه بر تدریس در زمینه‌های مختلف علمی و تألیف آثار، بالغ بر صد جلد کتاب در حوزه‌های گوناگون قرآنی-تفسیری، فقهی-اصولی، عقیدتی-کلامی، فلسفی-منطقی، اخلاقی-عرفانی می‌شود. کتاب‌های او به زبان عربی است و تعداد اندکی از آن‌ها به فارسی ترجمه شده‌است مانند کتاب غلو حقیقت و اقسام آن. در این نوبت از «خشت خام»، حسین دهباشی میزبان مردی است که عبایِ مرجعیت بر تن دارد اما کلامش، لرزه بر تنِ جمودِ فکری می‌اندازد. آیت‌الله سید کمال حیدری، با آن لهجه‌ی شیرین و تسلطِ خیره‌کننده بر متون کلاسیک، در برابر دوربین نشسته تا از ضرورتِ یک بازنگریِ شجاعانه در فهمِ دینی بگوید. دهباشی در این مصاحبه، نه به دنبال مچ‌گیری‌های سیاسی، بلکه در جستجوی پاسخ به این پرسش است که چرا میانِ قرائت‌های رسمی از دین و نیازهای انسان معاصر، شکافی چنین عمیق دهان باز کرده است. احساس جاری در این گفتگو، نوعی «بی‌قراریِ مقدس» است؛ بی‌قراریِ عالمی که نمی‌خواهد حقیقت را فدای مصلحتِ سنت‌گرایان کند. مصاحبه‌شونده با شهامتی کم‌نظیر، از مفاهیمی چون «اسلامِ تاریخی» در برابر «اسلامِ قرآنی» سخن می‌گوید و از تجربه‌یِ سال‌ها تدریس و تحقیق در قم و نجف روایت می‌کند. دهباشی با ظرافت، او را به چالش می‌کشد تا درباره‌یِ نسبتِ دین و قدرت، حقوقِ اقلیت‌ها و مساله‌یِ تکفیر سخن بگوید. ما در این گفتگو با سیمایِ یک مصلحِ دینی آشنا می‌شویم که بابتِ پرسش‌هایش، هزینه‌هایِ سنگینی از جمله انزوا و تهمت را به جان خریده است. کمال حیدری در این نوبت، از رنج‌هایِ پنهانِ عالمانِ آزاداندیش می‌گوید و بر این نکته پای می‌فشارد که «عقل» نباید در آستانه‌یِ «نقل» ذبح شود. تماشای این گفتگو، مواجهه با لایه‌هایِ عمیق و پنهانِ حوزه‌هایِ علمیه است؛ جایی که در لایه‌هایِ زیرینش، نبردی سهمگین میانِ «سنتِ صلب» و «نوگراییِ پویا» در جریان است. این خشت، از جنسِ آگاهی و جراتِ اندیشیدن است که برای مخاطبِ تشنه‌یِ حقیقت، نوری در تاریکیِ تعصبات می‌تاباند. برای آشنایی با جنجالی‌ترین دیدگاه‌های نواندیشی دینی و تماشایِ گفتگوهایی که مرزهایِ ممنوعه را جابه‌جا می‌کنند، به «تاریخ آنلاین» بپیوندید: سابسکرایب یوتیوب: youtube.com/@Tarikhonline.Dehbashi?sub_confirmation=1 instagram.com/tarikhonline x.com/hosseindehbashi t.me/Norooznameh 00:00 - سید کمال حیدری، فیلسوفی در ردای مرجعیت 04:20 - ریشه‌های خانوادگی در عراق و دوران تحصیل در نجف اشرف 08:15 - هجرت به قم؛ تفاوت‌های ساختاری حوزه‌ی نجف و قم از نگاه استاد 12:40 - نقدِ متدولوژی فهمِ دین؛ چرا باید در میراثِ گذشتگان بازنگری کرد؟ 17:30 - قرآن‌محوری در برابرِ حدیث‌گرایی؛ چالشِ بزرگِ نواندیشی 21:55 - مساله‌یِ تکفیر و بن‌بست‌هایِ فقهِ سنتی در برخورد با "دیگری" 26:10 - حقوقِ انسان و کرامتِ ذاتی؛ فراتر از مرزهای مذهب و عقیده 30:45 - نسبتِ دین و دولت؛ آیا فقه برایِ اداره‌یِ مدرنِ جامعه کافی است؟ 35:20 - نقدِ "اسلامِ تاریخی"؛ تمایز میانِ حقیقتِ دین و برداشت‌هایِ بشری 40:15 - چالش‌هایِ مرجعیت در عصرِ ارتباطات و فضای مجازی 44:50 - برخوردِ حوزه‌هایِ علمیه با آرایِ شالوده‌شکنِ سید کمال حیدری 49:30 - مساله‌یِ زنان در فقه؛ ضرورتِ تغییرِ نگاه به نیمی از جامعه 54:10 - جایگاهِ عقل در استنباطِ احکام؛ وقتی سنت سد راهِ خرد می‌شود 58:25 - چرا مصلحان دینی در تاریخ همیشه منزوی شده‌اند؟ 01:03:15 - نگاه به آینده‌یِ دین‌داری در ایران و جهانِ اسلام 01:07:40 - وصیتِ فکریِ استاد برایِ جویندگانِ حقیقت